Bohater

ŁUCJA ZAWADA (1913 – 1985)

Nauczycielka, instruktorka harcerska, pseud. „Luśka”, ppor. W.P. (AK). 
Praca zawodowa

Łucja Zawada urodziła się 26.12.1913 r. w Nowej Wsi (obecnie Wirek). Była córką Franciszka, górnika Kopalni „Hillebrand” i Marii z domu Raudner. W 1927 roku Łucja Zawada rozpoczęła naukę w żeńskim Państwowym Seminarium Nauczycielskim im. Królowej Jadwigi w Nowej Wsi, które ukończyła w czerwcu 1933, otrzymując dyplom nauczyciela publicznych szkół powszechnych. Po ukończeniu szkoły Łucja pracowała jako nauczycielka, najpierw od 1933 r. w Publicznej Szkole Powszechnej nr 4 w Hajdukach Wielkich (obecnie Chorzów – Batory), od 1934 r. w Publicznej Szkole Powszechnej nr 3 w Orzegowie (obecnie dzielnica Rudy Śląskiej), a od 1938 r. w Publicznej Szkole Powszechnej nr 2 w Nowym Bytomiu (obecnie dzielnica Rudy Śląskiej). Wybuch II wojny światowej uniemożliwił jej dalszą pracę nauczycielską. W czasie wojny Łucja Zawada pracowała na  stacji kolejowej w Łazach, a później w Ząbkowicach. W styczniu 1945 wróciła do Rudy Śląskiej, aby ponownie objąć posadę nauczycielki w Publicznej Szkole Powszechnej nr 1 w Nowym Bytomiu. W tym samym czasie Łucja pracowała również w Szkole Górniczej Kopalni „Wanda – Lech” ze względu na braki w kadrze naukowej, gdzie od 1947 objęła stanowisko nauczycielskie na stałe. W latach 1949-1951 odbyła studia zawodowe w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Katowicach. Następnie Łucja Zawada, po otrzymaniu nakazu, podjęła pracę w Technikum Hutniczym w Nowym Bytomiu, początkowo jako nauczycielka, a od 01.01.1955 do 31.08.1956 jako dyrektorka szkoły. W  latach 01.09.1956 – 31.08.1962 w wyniku likwidacji technikum przenosi się do Szkoły Podstawowej i Liceum Ogólnokształcącego im. J. Smolenia w Bytomiu. Dalsza kariera Łucji Zawady związana była z II Liceum Ogólnokształcącym im. G. Morcinka w Wirku aż emerytury 31.08.1971. Jednakże nawet na emeryturze Łucja Zawada dalej pracowała na niepełny etat w SP nr 22 w Nowym Bytomiu do czerwca 1979. W latach 60-tych Łucja Zawada podjęła także studia polonistyczne na WSP w Katowicach, gdzie 23.12.1965 r. obroniła pracę magisterską pt. „Recepcja poematu” W. Roździeńskiego „Officina Ferraria abo huta i warsztat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego”, pod kierunkiem doc. dr Jana Zaremby. 

Harcerstwo

Łucja Zawada do harcerstwa wstąpiła  w 03.01.1931 r., a 10.05.1931 złożyła Przyrzeczenie Harcerskie w Drużynie Harcerek im. Królowej Jadwigi w Wirku. W latach 1935-1938 zorganizowała i prowadziła Drużynę Harcerek im. Królowej Jadwigi w Szkole Podstawowej nr 3 w Orzegowie. W 15.09.1938 r. została hufcową harcerek w Nowym Bytomiu, przygotowując harcerki do wojny w ramach Pogotowia Harcerek. Wiedzę i umiejętności potrzebne do obrony kraju zdobyła poprzez uczestnictwo w 4 tygodniowym kursie strzeleckim w hufcu hajduckim, udział w kursach i odprawach Pogotowia Harcerek m.in. na Buczu w 1939 r. W okresie 1936-1939 Łucja działała również w Zarządzie Koła Związek Obrony Kresów Zachodnich w Wirku i w Związku Nauczycielstwa Polskiego. Na jednej z ostatnich przedwakacyjnych odpraw hufcowych w Komendzie Chorągwi ustalono, kto spośród instruktorów powinien zostać na Śląsku na wypadek wkroczenia Niemców, a kto powinien wyjechać do rejonów centralnych. Jako Ślązaczka znająca język niemiecki i stosunki społeczne Łucja Zawada postanowiła pozostać na Śląsku. I tak 01.09.1939 Łucja sprawdzała stan pogotowia i ustalała sieć łączności na Nowym Bytomiu, następnie 02.09. była w Komendzie Chorągwi Harcerek i pomagała przy likwidacji dokumentów, a 3.09. opuściła Katowice i wraz z luźną grupą harcerek (z Siemianowic i Świętochłowic) udała się do Mysłowic, by przedostać się do Krakowa. Po 3 dniach wróciła do domu, przekonana o nieuchronnym areszcie ze względu na swój udział w pracy w ZHP oraz zadaniach zleconych przez Związek Obrony Kresów Zachodnich. Od listopada 1939 Łucja pracowała w tajnym harcerstwie – Szarych Szeregach jako kierowniczka okręgu na pow. Tarnowskie Góry, Lubliniec, Nowy Bytom, Ruda, Lipiny i Świętochłowice. Od maja 1940 należała do kierowniczej piątki konspiracyjnej harcerek śląskich, które pozostały na Górnym Śląsku wraz z: Adelą Korczyńską, Janiną Lewicką, Anną Morkisz, Jadwigą Nowarową. Organizacyjnie Łucja Zawada wraz z pozostałymi harcerkami podlegały Komendantce Śląskiej Chorągwi Harcerek zamieszkałej w Krakowie hm. Irenie Kuśmierzewskiej, podczas gdy łącznikiem była hm. Emilia Węglarz. 

Bezpośrednio pracą na Śląsku kierowała Adela Korczyńska – z-ca Komendantki Chorągwi Harcerek, która  jako kierowniczka okręgu szkoliła i organizowała zespoły harcerek – kurierek na terenie śląska oraz prowadziła skrzynkę kontaktową. W ten sposób materiały i instrukcje otrzymywane z Głównej Komendy Pogotowia Harcerek z Warszawy rozprowadzały kurierki w teren. Łucja Zawada organizowała z zespołami harcerek także pomoc dla uwięzionych i ich rodzinom, wysyłanie paczek do obozów jeńców polskich. W ramach działalności „Patronatu” organizowała również pomoc dla więźniów obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu i dla ich rodzin. Do akcji zbierania lekarstw, żywności i ciepłej odzieży wciągnęła nie tylko harcerki, ale również znajomych, którzy robili rękawice o jednym palcu oraz tysiące nauszników, zużywając przy tym całą wełnę z domów, prując swetry. Łucja Zawada przygotowała i szkoliła zespoły sanitarne w swoim okręgu. Na Tarnowskie Góry i Lubliniec przekazywała programy i materiały tajnego nauczania. W Rudzie Śl. zorganizowała lotną bibliotekę (obieg) polskich książek ok. 280 woluminów uratowanych wcześniej przez harcerki z palącego się stosu biblioteki TCL w Wirku. 

W Ząbkowicach z grupą nieharcerską zorganizowała pomoc transportowanym jeńcom i ostrzegała zagrożonych aresztowaniem. Poza pracą w tajnym harcerstwie działała od 06.1941 w ZWZ, a potem w AK. Kierownikiem pracy była także  Adela Korczyńska. W swym miejscu pracy zorganizowała skrzynkę łączności dla Komendy Okręgu Śl. AK i pełniła funkcję łączniczki między Śląskiem i Zagłębiem. Okres rozbicia Katowickiego Inspektoratu AK, spowodował m.in. czasowe zagrożenie i wyłączenie się z pracy na 2 miesiące A. Korczyńskiej, jak również przerzucenie większości jej obowiązków na Łucję Zawadę, zastępczynię w pracy konspiracyjnej harcerek na Śląsku. W 1943 Łucja Zawada otrzymała stopień podharcmistrzyni (zweryfikowany w 1946). W styczniu 1945 Łucja wróciła do Rudy Śląskiej pracować jako nauczycielka. W tym czasie współorganizowała także zespół instruktorski Komendy Chorągwi w Katowicach. W latach 1945-1950 jako członkini Komendy Chorągwi i kierownik referatu szkolenia prowadziła wiele obozów i kursów drużynowych m.in. w Starych Gliwicach, Głuchołazach, Strzelcach Opolskich. 15.06.1948 Łucja Zawada zdobyła stopień harcmistrzyni (zweryfikowany 3.01.1958 przez Naczelną Radę Harcerską). 

W związku z likwidacją harcerstwa, gdzie w nowej organizacji nie było dla niej miejsca, miała przerwę w działalności. Swój czas poświęciła na pracę nauczycielską i zdobywanie wyższych kwalifikacji zawodowych. Wraz z grupą instruktorów powróciła do ZHP dopiero po 1956 r. W latach 1956-1962 pracowała w Komendzie chorągwi w Katowicach jako osoba odpowiedzialna za kształcenie drużynowych. Później udzielała pomocy drużynowym w prowadzeniu drużyn w szkołach, w których uczyła. Od stycznia 1977 do śmierci udzielała się w  Komisji Historycznej Katowickiej Chorągwi jako z-ca Przewodniczącego. W uznaniu zasług w pracy harcerskiej uchwałą Głównej Kwatery z dnia 24.06.1980 został nadany jej honorowy stopień harcmistrza Polski Ludowej. W hufcu Ruda Śląska objęła stanowisko przewodniczącej Komisji Historycznej w czasie 26.02.1981-21.08.1984, a później do śmierci pełniła funkcję członkowską. Oprócz pracy harcerskiej działała jako kierownik kulturalno-oświatowy Frontu Jedności Narodowej w Wirku (1952-1957). Swoje bogate doświadczenia z pracy nauczycielskiej przekazywała również jako kierownik szkoleniowy nauczycieli rejonu ZNP (1962-1970). W ostatnich latach życia Łucja Zawada pracowała nad wydaniem materiałów dotyczących działalności Śląskiej Komendy Harcerek w latach 1945-1950 i nad historią harcerstwa w Rudzie Śląskiej. Zmarła w Nowym Bytomiu dnia 26.02.1985.

Odznaczenia i odznaki:
  • 1948 – Medal Wojska po raz 1,2,3
  • 21.07.1948 – Srebrny Krzyż Za Zasługi dla ZHP
  • 17.01.1955 – Medal 1O-lecia Polski Ludowej
  • 08.10.1973 – Złoty Krzyż Za Zasługi dla ZHP
  • 05.10.1979 – instruktorska odznaka Harcerskiej Służby Ziemi Śląskiej
  • 07.03.1980 – Medal Komisji Edukacji Narodowej
  • 27.05.1980 – instruktorska odznaka 35-lecia Harcerskiej Służby Ziemi Śląskiej
  • 07.01.1981 – Krzyż Za Zasługi dla ZHP
  • 24.06.1981 – Krzyż AK
  • 07.07.1981 – Odznaka pamiątkowa 70-lecia Harcerstwa Polskiego
  • 15.09.1982 – Krzyż kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 18.03.1983 – Złota Odznaka Zasłużony w rozwoju woj. katowickiego
  • 15.07.1983 – Instruktor – Senior ZHP
  • 17.08.1983 – Medal za Udział w Wojnie Obronnej
Nagrody:
  • 1960 – Kuratora,
  • 1971 – Inspektora Oświaty,
  • 1972 – 3 stopnia Min. Oświaty
Opracował: hm. Aleksander Winnicki

Życiorys został opracowany na podstawie literatury, materiałów Komisji Historycznej Hufca Ruda Śląska oraz uzyskanych od p. E. Machury I. W. Topol przez: 43 RDH im. Jerzego Szajnowicza – Iwanowa i 83 RDH „Leśni” im. Ernesta Thompsona – Setona podczas realizacji Kampanii Bohater.

WSPÓLNIE DLA HARCERSKIEJ MISJI

Twoje wsparcie, nasza siła!

Numer konta do darowizn na rzecz ZHP

22 1140 1010 0000 5392 2900 1017

CZY WIESZ, ŻE...

Drużynowi ZHP przepracowują społecznie łącznie 8 mln godzin w ciągu roku. Jeżeli przeliczyć to na złotówki, wartość pracy wolontariackiej wyniosłaby 136 mln zł.